Antyki
Regulamin serwisu
Kaza Invest with Us
Polowanie
Kredyty Financing
Wypoczynek
Konserwacja
Wycena Valuation
Polecamy
Projekt skansen
Opłaty i Reklama
Leksykon architektury
Almanach Zabytków
Akty prawne
Procedury Procedures
Cudzoziemcy Foreign
Porady
Firmy
Projekt PP
Słownik Dictionary
Korzenie
Filatela
Obok - magazyn
Warszawa retro
Media
Vip
Przetargi Nowość !
Partnerzy
Kalkulator




Jesteś tutaj->www.kaza.com.pl->Leksykon architektury

Leksykon architektury
Architektura - ogólnie
architektura średniowieczna
architektura wczesnochrześcijańska
architektura bizantyjska
architektura nowożytna (romanizm, gotyk, renesans oraz barok)
architektura klasycystyczna
architektura XIX w.
neostyle w architekturze
architektura historyzmu
architektura secesyjna, secesja
architektura XX w.
Art nouveau
szkoła chicagowska (Chicago school)
architektura współczesna
architektura postmodernizmu


architektura (łc. architectura z gr. architékton -budowniczy) 1. arch. nauka zajmująca się kształtowaniem przestrzeni przez projektowanie i wznoszenie budynków. 2. forma i kompozycja budynku. 3. infor. podstawowe cechy budowy, konfiguracji i funkcjonowania pojedynczego komputera lub sieci.


Hasło opracowano na podstawie Słownika Wyrazów Obcych Wydawnictwa Europa, pod redakcją naukową prof. Ireny Kamińskiej-Szmaj, autorzy: Mirosław Jarosz i zespół. ISBN 83-87977-08-X. Rok wydania 2001. Podano za www.wiem.onet.pl.


Informacje ogólne:

Architektura, w znaczeniu potocznym umiejętność projektowania i budowania budynków mających poza zaletami użytkowymi i funkcjonalnymi także walory piękna. Obok malarstwa i rzeźby trzecia najważniejsza sztuka plastyczna, której niekiedy przyznawano rolę decydującą. Architektura była ściśle związana z przemianami społeczno-cywilizacyjnymi oraz stylem życia, w ślad za którymi zmieniały się jej funkcje i język formalny, a także zakres, np. w starożytności zaliczano do architektury umiejętność budowy zegarów słonecznych, wodociągów i machin wojennych. Od Platona i Arystotelesa przez Witruwiusza, L.B. Albertiego, G. Vasariego, S. Serlia, A. Palladia, N.F. Blondela, J. Moniera i wielu innych wybitnych teoretyków powstało wiele definicji architektury, będących teoretycznym ujęciem przemian zachodzących w niej samej, a zarazem ją kształtujących.


W XIX i 1. poł. XX w. głoszono kolejno, że architektura to ornament dodany do budynku (J. Ruskin), że zaczyna się tam, gdzie kończy się funkcja (E. Luytens) bądź jest sztuką konstruowania (A. Perret), czy też że architektura jest przemyślaną i precyzyjną grą brył i światła (Le Corbusier). Obecnie upowszechnił się pogląd B. Zeviego, że architektura jest sztuką kształtowania i porządkowania wszelkiej przestrzeni (co wg E.J. Posenera odróżnia jš od innych sztuk) w celu zaspokojenia potrzeb życiowych człowieka. W tym rozumieniu architektura obejmuje także kształtowanie niewielkich terenów zieleni (architektura ogrodów) i komponowanie dużych obszarów (architektura krajobrazu), zaś granica między tak pojmowaną architekturą i urbanistyką (która wyodrębniła się w XX w.) jest płynna.


W zależności od kryterium (np. funkcji, materiału, cech narodowych bądź lokalnych itp.) dzielimy architekturę m.in. na: miejską i wiejską, wojskową lub mieszkalną, świecką i sakralną, ceglaną, kamienną i drewnianą, pałacową, dworską czy mieszczańską, francuską, włoską itp. W obrębie architektury polskiej wyróżnia się np. śląską, krakowską, wielkopolską. W zależności od stylu wyróżniamy m.in. architekturę romańską, gotycką, renesansową, manierystyczną, barokową. Istnieje też tzw. mała architektura, projektującą detale architektoniczne i elementy dekoracyjne (fontanny, ogrodzenia itp.).


Ludzi zajmujących się taką działalnościš nazywa się architektami. W swej pracy korzystają oni z wiedzy wielu innych dyscyplin, m.in. techniki, ekonomii, socjologii i innych. Wraz z rozwojem procesów technologicznych do architektury wprowadzane były na przestrzeni dziejów nowe materiały: żelazo, żelbet, aluminium, tworzywa sztuczne. W architekturze nowożytnej wyróżnić można cztery główne okresy: romanizm, gotyk, renesans oraz barok.


Romanizm
Romanizm objął Europę w XI i XII w. Budowle romańskie z zewnątrz charakteryzują portale z kolumienkami, małe galeryjki lub płytkie arkady oraz długie występy murów, wewnątrz kolebkowe lub krzyżowe sklepienia, niewielkie okna zamknięte półokrągłym łukiem. Przykładem są: opactwo w Paray-le Monial (1050), katedra w Durham (1133), katedra w Pizzie (XI w.) czy Krypta Św. Leonarda w katedrze krakowskiej (1100).

Gotyk
Gotyk dzieli się na: wczesny (1144-1200), dojrzały (1200-1400) oraz późny (1400-1500). Za początek gotyku w historii sztuki przyjmuje się datę 11 VI 1144, kiedy to w St. Denis nastąpiło poświęcenie nowego chóru. W architekturze gotyku charakterystyczne są krzyżowo-żebrowe sklepienia i ostre łuki, znacznie wzrasta wysokość ówczesnych budowli. Przykładem są m.in.: katedra Notre Dame (1182), katedra w Reims (1210), katedra w Canterbury (1120), katedra w Mediolanie (XV w.), czy kościół Mariacki w Krakowie (XV w.).
Sklepienie krzyżowo-żebrowe z XIV w.
Najsławniejszymi architektami gotyku byli: Wilhelm z Sens, Villard de Honnecourt, Mateusz z Arras i Piotr Parler.
Canterbury, katedra gotycka

Najsławniejszymi architektami gotyku byli: Wilhelm z Sens, Villard de Honnecourt, Mateusz z Arras i Piotr Parler.

Renesans
Renesans narodził się w XV w. we Włoszech, a dokładniej we Florencji, która w owym czasie była stolicą kulturalną Włoch. Za początek renesansu uważa się rok 1421, kiedy to rzeźbiarz Lorenzo Ghilberti wykonał brązowe drzwi dla katedry florenckiej.

W architekturze renesansu zaznaczył się powrót do wzorów antycznych, pojawiają się korynckie kolumny, okna z trójkątnymi przyczółkami, kopuły, kolumnady z arkadami. Przykładem są m.in.: kopuła Bazyliki Św. Piotra w Watykanie, Pałac Medyceuszów we Florencji (1444), zamek Chambord nad Loarą (połowa XVI w.) czy brama wyżynna w Gdańsku (XVI w.).

Znanymi architektami renesansu byli: Michał Anioł, F. Brunelleschi i M. di Bartolommeo.

Barok
Barok jest wyrazem przemian religijnych, społecznych i politycznych, jakie ogarnęły Europę w XVI w. Za początek baroku uważa się rok 1664, kiedy to architekt Claude Perrault zaprojektował wschodnią fasadę Luwru. W architekturze baroku pojawia się bogactwo fantazji i motywów, powierzchnia ścian zewnętrznych i wewnętrznych otrzymała linię zmienną, budynki związane są z otoczeniem, pojawiają się fontanny, mosty, pomniki, ogrody (ogrodowa sztuka).

Przykładem są m.in.: pałac Ludwika XIV w Wersalu, kościół Św. Karola Boromeusza w Wiedniu, kościół San Carlo alle Quattro Fontane w Rzymie, kościół Św. Piotra i Pawła w Melku czy kościół Św. Piotra i Pawła w Krakowie.

Znanymi architektami baroku byli: J.H. Mansart, G. Vignola, D. Fontana, C. Maderno, L.G. Bernini i L. Le Vau.

Źródło:
www.wiem.onet.pl


Architektura klasycystyczna
- występowała od drugiej poł. wieku XVIII do pierwszej połowy wieku XIX,
a w Polsce rozwija się w okresie od 1770 do ok. 1850 r.

Klasycyzm
Klasycyzm jest kierunkiem występującym w sztuce od połowy XVIII wieku do lat trzydziestych wieku XIX, w architekturze spotykany nawet pod koniec XIX wieku. Klasycyzm to powtórne zainteresowanie się wzorcami starożytnymi. Tym razem wiązało się to z odkryciami archeologicznymi w Pompejach i Herkulanum (Włochy). To również reakcja na wybujałe formy architektury baroku i rokoka. Znowu zaczęto odczuwać potrzebę spokoju i harmonii. Formy klasyczne stosowano we wszystkich rodzajach budynków: kościołach, teatrach, rezydencjach, ale również w szkołach, kamienicach czy domach handlowych.
Żródło:
http://eduseek.ids.pl

Przykład stylu Pałac prezydencki w Warszawie

Architektura historyzmu
Historyzm (koniec XIX i początek XX w.), kierunek w architekturze i sztukach plastycznych końca XIX i początku XX w., którego cechą było naśladowanie wielkich stylów epok minionych wynikające z szacunku dla przeszłości i oznaczające rezygnację z poszukiwań stylotwórczych. Dominowały dwie tendencje:

1) konsekwentne naśladownictwo jednego stylu, (neorenesans, neobarok);

2) dowolne, eklektyczne (eklektyzm) łączenie form zapożyczonych z różnych epok artystycznych.

Cechą historyzmu było dążenie do okazałości i pogląd, że architektura ma wyrażać określone treści.

Najwybitniejszymi twórcami europejskiej kultury w duchu historyzmu byli: E.E. Viollet-le-Duc, Ch. Garnier, L. von Klenze, K.F. Schinkiel, a w Polsce - H. Marconi, F.M. Lanci, T. Talowski, F. Księżarski, T. Pryliński, J. Zawiejski.
Źródło:
www.wiem.onet.pl



Architektura secesyjna
Architektura secesyjna, była odejściem od XIX-wiecznego historyzmu i wiktoriańskiej pompatyczności stylu. Domy zaczęto projektować indywidualnie i funkcjonalnie. Zespolono architekturę z malarstwem, rzeźbą, rzemiosłem artystycznym (aż po zastawę stołową).

Najwybitniejsi architekci: Belg H. van de Velde, Hiszpan A. Gaudi, Włoch G. Michelazzi. Domy mieszkalne projektowane przez Gaudiego (np. Casa Butló w Barcelonie) mają fasadę i dach przypominający rzeźbę, a wewnętrzne ściany działowe przebiegają po liniach krzywych i zachodzą jedne na drugie; stopnie schodów, balustrady, drzwi, balkony, klamki są indywidualnymi dziełami sztuki zinte-growanymi z całą budowlą.

Do secesyjnej architektury sakralnej zalicza się kościół Sagrada Fa-milia w Barcelonie A. Gaudiego, łączący wszystkie elementy innych stylów w organiczną całość.

Główne centra secesyjnej architektury: Anglia, Belgia (Bruksela), Francja (Nancy), Niemcy (Monachium), Hiszpania (Barcelona), Włochy (Florencja), Austria (Wiedeń).

Hasło opracowano na podstawie “Słownika Encyklopedycznego - Język polski” Wydawnictwa Europa. Autorzy: Elżbieta Olinkiewicz, Katarzyna Radzymińska, Halina Styś. ISBN 83-87977-20-9. Rok wydania 1999. Podano za www.wiem.onet.pl


Secesja
Secesja (z języka łacińskiego secessio - 'wycofanie się, odstąpienie'), kierunek w sztuce europejskiej i amerykańskiej rozwijający się na przełomie XIX i XX w. Secesja zwracała się przeciw tendencjom akademickim (akademizm) i historyzującym (historyzm) oraz naśladownictwu sztuki dawnej. Była też protestem przeciwko masowej produkcji fabrycznej.

Istotę secesji stanowiło dążenie do stylowej jedności sztuki dzięki integracji działań w różnych jej dziedzinach, ze szczególnym uwzględnieniem rzemiosła artystycznego, architektury wnętrz, rzeźby i grafiki. Charakterystyczne cechy secesji to: płynne, faliste linie, ornamentacja abstrakcyjna bądź roślinna, inspirowana często wpływami sztuki japońskiej, swobodne układy kompozycyjne, asymetria, płaszczyznowość i linearyzm, subtelna pastelowa kolorystyka.

W poszczególnych krajach ten awangardowy ruch artystyczny przybierał różne nazwy: w Niemczech - Jugendstil, we Francji - Art Nouveau, w Wielkiej Brytanii - Modern Style, we Włoszech - Libertà.

Głównymi reprezentantami secesji byli: A. Beardsley, E. Gaillard, E. Gallé, H. Guimard, V. Horta, R. Lalique, Ch.R. Mackintosh, L. Majorelle, J.M. Olbrich, J. Toorop, H. van de Velde, Ch.F.A. Voysey, P. Wolfers. Zjawiska szczególne w jej obrębie to dokonania architekta hiszpańskiego A. Gaudiego, amerykańskiego złotnika i projektanta szkła L. Tiffany’ego oraz czeskiego malarza i grafika A. Muchy.

W Polsce głównym ośrodkiem secesji był Kraków (Młoda Polska). W sztukach plastycznych reprezentowali ją m.in.: J. Mehoffer, F. Ruszczyc, W. Wojtkiewicz, S. Wyspiański. W architekturze czołowym przykładem secesji jest twórczość F. Mączyńskiego.

Pod znakiem secesji działały stowarzyszenia artystów: Secesja Monachijska (Münchener Sezession, od 1892 - F. von Stuck, W. Trübner, F. von Uhde, H. von Habermann, J. Diez, P. Behrens), Secesja Berlińska (Berliner Sezession, od 1899) i Secesja Wiedeńska.
Żródło:
www.wiem.onet.pl


Copyright 2002-2019 by KAZA. All Rights Reserved.
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację regulaminu.